sanneke huisman

kunstkritiek

Nederland – Ghana

Time, Trade & Travel
SMBA, Amsterdam
25 augustus t/m 21 oktober 2012

Eeuwenoude relaties tussen Nederland en Ghana staan in Stedelijk Museum Bureau Amsterdam centraal. De tentoonstelling Time, Trade & Travel kwam tot stand in samenwerking met de Nubuke Foundation in Accra, Ghana – en toont werk van zowel Nederlandse als Ghanese kunstenaars. Ook de curatoren zijn uit beide landen afkomstig, en samen met de kunstenaars bezochten zij elkaar tijdens de voorbereiding van de tentoonstelling. Time, Trade & Travel is voortgekomen uit onderzoek en wederzijds cultureel contact, wat resulteert in een inhoudelijke sterke, en gebalanceerde tentoonstelling.

Navid Nuur toont een fraai geweven doek dat hij baseerde op traditionele Ghanese weeftechnieken. Waar de kleuren en symbolen uit de Ghanese cultuur echter verwijzingen in zich dragen, kenmerkt het werk van Nuur zich door de afwezigheid hiervan. Zowel het blanke katoen als het geblokte patroon dat de kunstenaar gebruikte, behoren niet tot deze Ghanese symboliek. Onder de titel Personal Proposal for a Study weet Nuur abstractie en symboliek op mooie wijze samen te brengen.

Het werk van Aukje Koks komt voort uit haar fascinatie voor de culturele bepaaldheid van objecten. Ancient things remain in the ears toont op Belgische en Nederlandse rommelmarkten gekochte spullen – waaronder een touw, een koperen pan en een mes – die ooit naar de Ghanese Goudkust werden getransporteerd. Waar de objecten voor ons een bepaalde functie hebben, worden deze in Ghana soms voor andere – vaak meer symbolische – doeleinden gebruikt. Koks plaatste bij de objecten enkele spreekwoorden die grotendeels betrekking hebben op de relatie tussen Afrika en Europa.

In vergelijking met de meer poëtische werken van Koks en Nuur, spreken de videowerken in de tentoonstelling meer voor zich. In A Projective Geometry van Zachary Formwalt staat een spoorlijn van de Ghanese kust naar een goudmijn (de zogeheten Goudkust) centraal. De spoorlijn is niet langer in gebruik, en laat zich lezen als residu van de Brits koloniale geschiedenis. Naast een documentair onderzoek naar deze Ghanese historie is A Projective Geometry echter ook het resultaat van een meer visueel onderzoek. Fotografie en film lijken in het videowerk van Formwalt in elkaar over te lopen. Wat een foto lijkt, komt soms ineens tot leven: mensen lopen door een verstild shot, of de wind beweegt de op het eerste oog onbeweeglijke natuur.

My lifetime (Malaika) van Katarina Zdjelar toont repetities van een Ghanees symfonieorkest. Er wordt een westers klassiek stuk gerepeteerd, maar dat lijkt de muzikanten niet te deren: ze gapen, kijken verveeld en vegen het zweet eens van hun hoofden. Met deze kleine gebaren stelt Zdjelar echter een veel groter vraagstuk aan de orde, dat in de publicatie mooi wordt verwoord: “In hoeverre kunnen de culturele tradities die het land zijn binnengebracht door koloniale heersers en hun opvolgers door Ghanese kunstenaars en intellectuelen worden overgenomen en voortgezet worden?”

Time, Trade & Travel is een tentoonstelling over Ghana zonder dat daarbij de westerse visie op het land lijkt te domineren. Hoewel in de tentoonstelling geen duidelijk onderscheid wordt gemaakt tussen Nederlandse en Ghanese kunstenaars, en door de nauwe samenwerking en uitwisseling ieder werk een genuanceerde visie uitdraagt, merk ik echter dat de ‘Nederlandse’ werken mij het meest weten aan te spreken – en overtuigen. De door mij aangehaalde kunstenaars Nuur, Koks, Formwalt en Zdjelar zijn misschien niet allen in Nederland geboren, maar wonen en werken er alle vier al enige tijd. Mijn keuze voor deze kunstenaars is dus opvallend, want zowel de Nederlandse als Ghanese werken in de tentoonstelling kenmerken zich door eenzelfde intensiteit: stuk voor stuk refereren ze op doordachte wijze aan Ghana en, hoewel ik zo mijn voorkeur heb, vind ik  geen van de werken artistiek gezien zwak. On(der)bewust vind ik de Nederlandse blik het makkelijkst leesbaar – en visueel gezien het meest interessant. Met een tentoonstelling die zowel in inhoudelijk als visueel in balans is, zit herkenning blijkbaar in details – en ben ik Nederlandser dan ik zou vermoeden.